Wanneer mag een melder naar het Huis voor Klokkenluiders?

Extern melden mag ook zonder interne melding vooraf

Een medewerker mag in de meeste gevallen rechtstreeks naar het Huis voor Klokkenluiders stappen, ook als er nog geen interne melding is gedaan. De richtlijn die aan de basis ligt van het Nederlandse meldsysteem gaat uit van twee gelijkwaardige routes: een interne melding bij de eigen organisatie, en een externe melding bij een daarvoor aangewezen instantie. De keuze daartussen ligt bij de melder zelf; een verplichting om eerst intern te melden voordat extern melden is toegestaan, staat niet in de richtlijn.

In de praktijk wordt intern melden vaak wel als eerste stap aangeraden, simpelweg omdat een misstand dan dichter bij de bron wordt opgelost en de organisatie de kans krijgt om er iets aan te doen. Maar dat is een praktisch advies, geen wettelijke volgorde. Wie geen vertrouwen heeft in de interne procedure, wie bang is voor represailles, of wie een onderwerp heeft dat beter bij een sectorale toezichthouder past, kan direct extern terecht. Naast het Huis voor Klokkenluiders bestaan er sectorale meldpunten die, afhankelijk van het onderwerp van de melding, ook een ingang bieden — bijvoorbeeld bij financiële toezichthouders. Welke route in een concreet geval de meest passende is, hangt af van het onderwerp en de voorkeur van de melder; de wet zelf dwingt geen volgorde af.

Dit volgt uit artikel 10 en 11 van de richtlijn

Artikel 10 van richtlijn (EU) 2019/1937 bepaalt dat lidstaten ervoor zorgen dat een melder toegang heeft tot een extern meldkanaal, zonder dat daarvoor eerst een interne melding vereist is. Artikel 11 van dezelfde richtlijn verplicht lidstaten om die externe meldkanalen daadwerkelijk in te richten en aan te wijzen welke autoriteiten die rol vervullen. In Nederland is die rol belegd bij het Huis voor Klokkenluiders, aangevuld met sectorale toezichthouders voor onderwerpen die binnen hun specifieke domein vallen.