Wat valt er onder een misstand in de klokkenluiderswet?

Misstand: schending van recht met maatschappelijk belang

Onder een misstand valt in de eerste plaats een vermoeden van een schending van EU-recht in een van de gebieden die de richtlijn (EU) 2019/1937 noemt, zoals financiële diensten, witwassen, productveiligheid, transportveiligheid, milieu, volksgezondheid, consumentenbescherming en de bescherming van persoonsgegevens. Daarnaast gaat de Wet bescherming klokkenluiders breder dan alleen EU-recht: ook een handelen of nalaten waarbij het maatschappelijk belang in het geding is, valt eronder — bijvoorbeeld een gevaar voor de volksgezondheid, voor de veiligheid van personen, aantasting van het milieu, of het niet goed functioneren van de overheid of een onderneming als gevolg van het overtreden van een wettelijk voorschrift of een interne regel. Het gaat steeds om een vermoeden op redelijke gronden, niet om zekerheid vooraf.

Wat er meestal buiten valt, is een zuiver individueel arbeidsconflict zonder dat daarbij een wettelijk voorschrift of het maatschappelijk belang in het geding is: onvrede over een beoordeling, een onenigheid over een functiewijziging of een persoonlijk geschil met een leidinggevende. Dat kan wel relevant zijn als melding van ongewenst gedrag — pesten, intimidatie, discriminatie — maar dat is in de wet een aparte categorie naast de misstand, met een eigen positie in de procedure. Beide horen thuis in hetzelfde meldkanaal, maar het onderscheid bepaalt soms wel welke bescherming en welke route van toepassing zijn.

Grondslag: artikel 2 en 5 van de richtlijn, en de Wbk

Het materiële toepassingsgebied — de gebieden van EU-recht waarop de richtlijn ziet — staat in artikel 2 van richtlijn (EU) 2019/1937; de definities, waaronder wat onder een melding en een schending wordt verstaan, staan in artikel 5 van diezelfde richtlijn. De Nederlandse omzetting en de bredere invulling van het begrip misstand, inclusief de koppeling aan het maatschappelijk belang, staat in de Wet bescherming klokkenluiders.